Adaklık Hayvan Sağlıklı mı, Nasıl Anlaşılır?

Kısa cevap: Bir hayvanın sağlıklı olup olmadığını kesin olarak veteriner hekim söyleyebilir. Alıcı olarak yapabileceğiniz şey, çiftlikte gözlemlenebilir işaretlere bakmaktır: kondisyon (zayıflık), duruş ve yürüyüş, solunum, göz ve burun akıntısı, ishal ve kirlilik, ayak ve tırnaklar. Bu işaretlerden biri varsa hayvanı almadan önce çiftliğe sorun ya da başka bir hayvan seçin.

Bu yazıdaki maddeler teşhis değil, gözlemdir. Bir belirti tek başına hayvanın hasta olduğunu kanıtlamaz; belirti olmaması da hayvanın kesinlikle sağlıklı olduğu anlamına gelmez.

Neden Hayvanı Görerek Almak Önemli?

Fotoğrafta hayvanın yürüyüşünü, solunumunu veya bel bölgesinin dolgunluğunu göremezsiniz. Bu işaretler ancak hayvan karşınızdayken değerlendirilebilir.

Adak açısından da bu önemlidir. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’na (DİYK) göre kurban hayvanının “sağlıklı, organları tam ve besili” olması gerekir. Belirgin hastalık, aşırı zayıflık ve yürüyemeyecek kadar topallık kurbana engeldir. Hafif hastalık ve hafif topallık ise engel sayılmaz (DİYK).

Çiftlikte Nelere Bakabilirsiniz?

Aşağıdaki maddeler, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Koyun Yetiştiriciliği dokümanında refah ve sağlık kontrol noktaları ile hastalık belirtileri olarak sayılan işaretlere; ateş, salya, göz ve burun akıntısıyla ilgili bölüm ise Bakanlığın kurban rehberlerine dayanır.

Kondisyon: Hayvan aşırı zayıf mı?

Bakanlık dokümanı, vücut kondisyon skorunun (VKS) 1,5’in altında olmasını bir refah ve sağlık kontrol noktası olarak sayar. VKS 1 düzeyindeki bir hayvanda bel omurlarının çıkıntıları deri altında sayılacak kadar belirgindir. Bel ve sırt bölgesi belirgin şekilde çökük ve kemikli görünen bir hayvan hakkında çiftliğe soru sorun.

Karın: İşkembe boş mu?

Aynı listede “rumenin/işkembenin boş olması” da yer alır. Sol karın boşluğu belirgin şekilde çökük görünen bir hayvan yeterince yem yemiyor olabilir. Tersine, karnın dolgun görünmesi de tek başına hayvanın etli olduğunu göstermez; etlilik için sırt ve bele bakılır.

Solunum ve öksürük

Bakanlık dokümanı sık soluma ve salya artışını sıcaklık stresi işaretleri arasında sayar. Öksürüğün de sürüde pnömoniye (zatürre) işaret edebileceğini belirtir. Dinlenirken zorlanarak veya çok sık soluyan, öksüren bir hayvanı fark ederseniz çiftliğe sorun.

İshal ve kirlilik

Kontrol noktaları arasında ishal ile gövde ve kalçada kirlilik de vardır. Kuyruk altı ve arka bacakları dışkıyla kirlenmiş bir hayvan ishal geçiriyor olabilir.

Duruş, yürüyüş, ayak ve tırnaklar

Uzamış tırnaklar ve ayak hastalıkları da listede yer alır. Bakanlık dokümanı, zeminin sürekli ıslak kaldığı ortamlarda küçükbaşta topallığın yaygın görülebildiğini belirtir. Hayvanın yürüyüşünü izleyin: belirgin şekilde topallayan veya ayağına basmaktan kaçınan bir hayvan hakkında bilgi isteyin. Hafif topallık dinen kurbana engel değildir; ancak sağlık açısından nedenini sormak yerinde olur.

Davranış: Sürüden ayrı mı?

Bakanlık dokümanında bazı hastalıklarda görülen belirtiler arasında kaslarda titreme, sürünün gerisinde kalma ve iştahsızlık sayılır. Sürüden ayrı duran, ilgisiz ve durgun bir hayvan dikkat gerektirir.

Ateş, salya, göz ve burun akıntısı

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın kurban rehberlerinde, kurbanlık seçerken hayvanda yüksek ateş, salya ve gözde akıntı, pis kokulu ishal ve burun akıntısı, öksürük ve nefes darlığı gibi belirtilerin bulunmamasına dikkat edilmesi öneriliyor. Rehberler, sağlıklı hayvanda göz, burun ve ağızda anormal akıntı bulunmadığını da belirtiyor (Kurban Rehberi 2019, Kurban Rehberi 2023).

Bu gözlemler tek başına veterinerlik teşhisi değildir. Şüpheli bir durum fark ederseniz satın almadan önce çiftlikten bilgi alın veya bir veteriner hekime danışın.

Kurbana Engel Kusur ile Sağlık Sorunu Aynı Şey mi?

Tam olarak değil. DİYK’nin saydığı kusurlar (körlük, kökünden kırık boynuz, yürüyemeyecek kadar topallık, dişlerin çoğunun dökük olması, ağır hastalık, aşırı zayıflık) dinen kurbana engel olan durumlardır. Sağlık gözlemi ise hayvanın genel durumunu değerlendirmenize yardımcı olur.

Bazı durumlar iki listede de yer alır. Örneğin aşırı zayıflık hem VKS açısından hem dini açıdan önemlidir. Adak şartlarının tamamını adaklık hayvanda aranan şartlar bölümünde bulabilirsiniz.

Kesimden Sonra Hastalık Anlaşılırsa Ne Olur?

DİYK’nin kurbanlık hayvanla ilgili fetvasına göre satın alınırken kurbana engel bir kusuru olan hayvan kurban olarak kesilemez. Hastalık ancak kesimden sonra ortaya çıkar ve etin sağlık sebebiyle imha edilmesi gerekirse kurban ibadeti yerine getirilmiş olur. Bu durumda bedel satıcıdan geri alınırsa alınan bedel sadaka olarak verilir; geri alınamazsa yeniden kurban kesmek gerekmez (DİYK). Kendi durumunuzla ilgili tereddüdünüz varsa müftülüğe danışabilirsiniz.

Bu fetva, satın almadan önce yapılan kontrolün neden önemli olduğunu da gösterir: kusur satın alırken fark edilebiliyorsa, o hayvan kurban olarak seçilmemelidir.

TamKurban İncelemesi Neyi Kapsar, Neyi Kapsamaz?

TamKurban’da yayınlanan hayvan grupları, platforma eklenmeden önce TamKurban temsilcisi tarafından yerinde incelenir. İlan bilgileri ve gözlemlenebilir temel özellikler mümkün olduğunca kontrol edilir. Ancak TamKurban İncelemesi veteriner muayenesi, sağlık raporu veya sağlık garantisi değildir. Bu yüzden son kontrolü hayvanı seçerken kendiniz yaparsınız. Rozetlerin kapsamını Güven Merkezi’nde görebilirsiniz.

Şüpheniz Varsa Ne Yapmalısınız?

• Gördüğünüz işareti çiftliğe sorun; hayvanın geçmişi hakkında bilgi isteyin.
• Aynı paketteki başka bir hayvanı değerlendirin. TamKurban’daki paketlerde seçim çiftlikte yapılır ve belirli bir hayvan önceden size ayrılmaz.
• Emin olamıyorsanız karar vermeden önce bir veteriner hekime danışın.
• Randevu satın alma zorunluluğu doğurmaz; ikna olmadığınız bir hayvanı almak zorunda değilsiniz.

Hayvanın yaşı, kilosu ve türü gibi diğer seçim kriterleri için adaklık hayvan nasıl seçilir yazısına, dişi hayvanlarda gebelik için gebe koyun adak olur mu yazısına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Çiftlik hayvanın sağlıklı olduğunu garanti eder mi?

Bunu satın almadan önce çiftlikle konuşmanız gerekir. TamKurban İncelemesi bir sağlık garantisi değildir.

Hafif topal bir hayvan adak olur mu?

DİYK’ye göre hafif topallık kurbana engel değildir. Yürüyemeyecek kadar topal olan hayvan ise kurban edilemez.

Çiftliğe gidemiyorum, hayvanı nasıl göreceğim?

TamKurban’daki üç adaklık çiftliğinde talep halinde ve uygunluk durumunda görüntülü görüşme yapılabilir. Görüntülü görüşme bir ön değerlendirme imkânı sağlar; yürüyüş ve kondisyon gibi işaretler yerinde daha iyi değerlendirilir.

Hayvanı Yerinde Görün

Bu işaretlerin çoğu ancak hayvan karşınızdayken değerlendirilebilir. Paketi seçin, ücretsiz randevu oluşturun ve hayvanınızı yerinde seçin.

Hayvanı yerinde görmek için ücretsiz randevu oluşturun →